Thông tin về Nhà thờ phái nhì tộc Nguyễn Tường

Thứ hai - 03/06/2019 04:05
Theo gia phả để lại cho biết, dòng họ Nguyễn Tường ở Cẩm Phô - Hội An nguyên là Nguyễn Như, sau đổi thành Nguyễn Văn, xuất phát từ xã Phúc Điền, tổng Hạ Bản, huyện Tống Sơn, phủ Hà Trung, trấn Thanh Hoa/Hóa, theo Chúa Nguyễn vào Nam lập cư tại xã Đệ Dương, huyện Bồng Sơn, phủ Quy Nhơn/ Vi Nhân (hiện nay trong gia tộc gọi là nhánh Bình Định). Đến đời ông Nguyễn Văn Vân (đời thứ 6 theo sơ đồ phả hệ tộc) theo Nguyễn Ánh (sau này là vua Gia Long) có công lớn trong sự nghiệp phục dựng lại triều Nguyễn, ông đã đổi từ Nguyễn Văn Vân sang Nguyễn Tường Vân. Ông làm quan trong triều đình, chuyển gia đình ra sinh sống tại xã Cẩm Phô, huyện Diên Phước, phủ Điện Bàn, dinh Quảng Nam, nay là phường Cẩm Phô, thành phố Hội An. Cho đến nay, tộc Nguyễn Tường đã định cư ở đất Hội An trên 200 năm.
          Di sản văn hóa vật thể tiêu biểu của dòng họ Nguyễn Tường để lại gồm có 2 ngôi nhà thờ cổ xưa, có kết cấu gỗ, kiểu thức kiến trúc truyền thống, đó là ngôi nhà thờ tộc Nguyễn Tường tại số 8/2 Nguyễn Thị Minh Khai, phường Cẩm Phô đã được công nhận là Di tích cấp Tỉnh vào năm 2008 và nhà thờ phái nhì tộc Nguyễn Tường tại số 33 đường Lê Quý Đôn, phường Cẩm Phô. Ngoài ra còn có nhiều di vật quý được lưu giữ minh chứng cho bề dày của một gia tộc có truyền thống khoa bảng và hoạt động văn chương, nghệ thuật.

          Ngôi nhà thờ phái nhì tộc Nguyễn Tường được xây dựng để thờ tự ông Nguyễn Tường Phổ và con cháu ông (phái nhì). Ông Nguyễn Tường Phổ sinh năm 1807, là con trai thứ 3 của ông Nguyễn Tường Vân, tên tự Quảng Thúc, hiệu Thứ Trai. “Ông là người thông minh, khảng khái, có ý chí và hiểu biết, thông hiểu rất nhiều kinh điển Nho học, ngoài ra còn nắm vững binh pháp. Lời nói cùng kiếm kinh (võ nghệ), cầm phổ các loại không có gì là không bao quát đầy đủ”(Hành thuật về ông Nguyễn Tường Phổ do Lương Khê Phan Thanh Giản soạn). Năm Nhâm Dần, niên hiệu Thiệu Trị (1842), ông thi đỗ Tiến sĩ và làm quan cho triều đình. Tài năng và đức độ của ông Nguyễn Tường Phổ khi làm quan luôn được bạn bè và người đời trân trọng và ngưỡng mộ. Ông mất năm 1856, thọ 50 tuổi. 

          Trong số con của ông Nguyễn Tường Phổ có ông Nguyễn Tường Tiếp nối tiếp được chí hướng của cha. Nguyễn Tường Tiếp có tên tự Chu Tá, hiệu Nghị Am, thụy Đôn Nhã, nhận chức Thừa Vụ Lang đồng Tri phủ, lãnh Tri huyện Thủy Nguyên (tỉnh Hải Dương). Đến đầu thế kỷ XX, có 3 anh em nhà Nguyễn Tường, cháu gọi ông Nguyễn Tường Tiếp là ông nội, là những cây bút nổi danh, thành viên chính của nhóm Tự Lực văn đoàn ra đời vào năm 1932, gồm: Nguyễn Tường Tam - bút danh Nhất Linh; Nguyễn Tường Long - bút danh là Hoàng Đạo và Nguyễn Tường Vinh (Lân) - bút danh là Thạch Lam.

          Hiện chưa có tư liệu chính xác về niên đại khởi dựng ngôi nhà thờ, nhưng theo lời ông Nguyễn Tường Mạnh – hậu duệ đời thứ 12 tộc Nguyễn Tường, ngôi nhà thờ được xây dựng từ rất lâu rồi. Khi ông Nguyễn Tường Phổ đỗ tiến sĩ (1842), ông được cấp đất để làm nhà ở tại vị trí nhà thờ hiện nay. Đến năm 1937, ngôi nhà thờ được xây dựng kiên cố với hệ khung gỗ chịu lực, tường xây gạch, mái lợp ngói âm dương. Tổng thể ngôi nhà gồm có nhà thờ, nhà Đông và nhà Tây. Ngôi nhà trở thành nhà thờ tộc (phái nhì) bắt đầu từ khoảng thời gian này. Đến khoảng năm 1951, trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, do tản cư nơi khác nên ngôi nhà thờ bị phá hủy. Năm 1967, sau khi hồi cư, con cháu tôn tạo lại nhà thờ với quy mô: nhà 3 gian, mặt tiền kiến trúc kiểu Pháp, tường bao xây gạch, nền láng xi măng. Năm 2007, nhà thờ được tôn tạo thêm với kiểu thức nhà 3 gian 2 chái như hiện nay. Kể từ khi khởi dựng đến nay đã trên 160 năm, 8 thế hệ của gia tộc Nguyễn Tường - phái nhì, tính từ đời ông Nguyễn Tường Phổ đã và đang sinh sống trong ngôi nhà này.

          Ngôi nhà có mặt tiền xoay hướng Tây Nam, gồm nhà chính và nhà Đông, nhà Tây, khuôn viên rộng rãi với nhiều cây xanh. Nhà chính hiện trạng có kiểu thức nhà 3 gian 2 chái, hệ khung chịu lực (cột, kèo, xiên, trính) bằng gỗ kiền kiền, tường bao che xây gạch, nền lát gạch đất nung, mái lợp ngói âm dương. Mỗi mảng tường ở hiên trang trí đồ án phật thủ. Nhà thờ chỉ có một hệ mái nhưng lại có chiều sâu lớn nên phải làm hai hệ vì kèo để đỡ mái, tạo thêm một mái giả ở phía trước hiên. Việc này giúp đảm bảo khả năng chống đỡ hệ mái, tăng phần thẩm mỹ.

          Toàn bộ cột có tiết diện tròn, chân cột có đế đá táng hình quả bí. Kèo có dạng kèo kẻ chuyền, các thanh kèo được tạo dáng thanh mảnh, uốn cong vừa phải, thuôn dần về bên trên, thân kèo bào xoi chỉ, có chạm trổ một số họa tiết trang trí đơn giản ở đầu và đuôi kèo. Trính, xiên thẳng, phần thân được tạo dáng cong nhẹ, không có chạm khắc hoa văn trang trí. Phần kèo ở hiên là kèo chồng rường, được chăm chút về hình thức trang trí hơn, gồm 2 lớp trính chồng lên nhau, có chạm trổ ở hai đầu. Ở phần đuôi trính hạ, bạ kèo vươn ra đỡ đòn tay dưới cùng ở đuôi mái trước được chạm trổ hình con cá chép và sóng nước rất đẹp mắt.

          Các bàn thờ được đặt ở ba gian giữa lòng nhì sau. Trước mỗi bàn thờ đều có một bàn hương án. Trên mỗi bàn thờ đặt một khám thờ bằng gỗ, ngai thờ được chạm trổ rất đẹp với đồ án lưỡng long tranh châu và hoa dây. Các bàn thờ có bài vị, tranh, di ảnh của các bậc tiền nhân đã khuất, gồm ông Nguyễn Tường Vân (đời thứ 6), ông Nguyễn Tường Phổ (đời thứ 7), ông Nguyễn Tường Tiếp (đời thứ 8) và con cháu đời thứ 9, 10. Vẻ đẹp mộc mạc của hệ khung gỗ kết hợp với hoành phi liễn đối và hệ thống thờ tự bố trí chỉnh chu làm cho ngôi nhà thờ tăng thêm phần tôn kính, linh thiêng.

          Hiện nay, tại di tích còn lưu giữ được rất nhiều tư liệu Hán Nôm. Hầu hết tư liệu Hán Nôm của dòng họ Nguyễn Tường được lưu trữ tại đây. Các tư liệu rất đa dạng về thể loại gồm: gia phả, hành thuật, văn bằng (sắc, chiếu, bằng, trát – lệnh truyền, tấu, đơn, bẩm, khế ước, thư, biên nhận, chúc thư…) và các sáng tác (thơ, văn, đối – liễn…) với khung niên đại tư liệu từ cuối thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XX. Các tư liệu này đã được Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản văn hóa Hội An chọn lọc, giới thiệu trong cuốn “Di sản Hán Nôm Hội An, tập 2 – Tư liệu lưu trữ của dòng họ Nguyễn Tường” xuất bản vào năm 2017. Đặc biệt, tại nhà thờ còn lưu giữ được biển Tiến sĩ: Ân tứ vinh quy - được vua ban cho ông Nguyễn Tường Phổ để vinh quy bái tổ, là biểu tượng của khoa bảng ngày xưa.

          Nhà thờ phái nhì tộc Nguyễn Tường là một công trình tín ngưỡng của tộc họ, góp phần góp phần làm phong phú, đa dạng các loại hình kiến trúc nghệ thuật ở Hội An. Bên cạnh đó, nhà thờ còn là minh chứng cho truyền thống khoa bảng và hoạt động văn chương, nghệ thuật của gia tộc, truyền thống hiếu học của địa phương, gắn với danh nhân đất Quảng là ông Nguyễn Tường Phổ. 

Tác giả bài viết: Hoàng Phúc

Nguồn tin: Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An

Chú ý: Việc đăng lại bài viết trên ở website hoặc các phương tiện truyền thông khác mà không ghi rõ nguồn http://hoianheritage.net là vi phạm bản quyền

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Thư mục tài liệu tham khảo
liên kết di sản
TÌM KIẾM KHÁCH SẠN GẦN NHẤT
To find accommodation nearby, visit HotelsCombined
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây